اسماعيل ناظم

مقدمه 32

دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )

* بدان كه اصح آن است كه مُعينات و مبدرقات و مصلحات ( مانند : زنجبيل و كثيرا و روغن بادام و عسل و شيره نبات و قند و غيرها ) محسوب در تقسيم نيستند ، ولى اكثريت اطبا محسوب داشته‌اند . ( قرابادين عقيلى ) 9 . قانون تغيير و تبديل در بسيارى موارد ، به سبب در دست نبودن يك دارو نياز به استفاده از بدل آن مىشود . انجام اين كار خود داراى قواعد و ضوابطى است ، به شرح زير : ببايد دانست كه آنچه بوده باشد از مفرداتْ اصل و عمود در مركبى ، در تركيب بايد كه آن را بدل و حذف و زياده و كم ننمايند تا اينكه ناقص و باطل و ضعيف نگردد و فايده و غرض مطلوب از تركيب فوت نشود ؛ مانند : * گوشت افعى در ترياق فاروق ؛ * و حبّ الغار در ترياق اربعه ؛ * و صبر در ايارج فيقرا ؛ * و خربق در ايارج لوغاذيا و . . . . بلكه بايد كه حتىالمقدور اجزاى ساير ادويه مركبه ديگر را نيز تغيير و تبديل و كم و زياد ننمايند تا اينكه غرض مطلوب فوت نگردد . و امّا در باب مصلحات و مبدرقات و امثال آن‌ها از لواحق ، كه داخل كرده مىشوند به اقتضاى ثانوى ، پس در زيادتى و كمى آن‌ها مختارند ، بلكه مختارند در حذف بعض آن‌ها نيز نزد عدم شدت حاجت و ضرورت بسيار و يا عدم وجدان آن‌ها . 10 . قانون تخالف و توافق در تركيب داروها بايد به موافقت و مخالفت داروها با هم توجه داشت . مثلا ، وقتى از دارويى افزايش حرارت مد نظر است نبايد داروهايى بدان افزود كه از بين برنده آن حرارت باشد . حكيم عقيلى مىنويسد : و نيز بايد كه ادويه مفسده و باطل كننده و مضعفه قوا و خواص آن‌ها را خصوص در جزء اعظم و اصل و عمود داخل ننمايند ، مثلا : بلادر كه مفسد لحوم و مضعف اكثر ادويه ترياقيه است در ترياق فاروق و تراكيبى كه در آن‌ها لحوم و يا ادويه ترياقيه فادزهريه داخل است ، نكنند .